Porozumienie na rzecz zrównoważonych opakowań i mniejszej ilości odpadów opakowaniowych w UE

Każdego roku w UE wytwarza się coraz więcej odpadów opakowaniowych. Każdy Europejczyk wyrzuca dziennie, bezpośrednio po zakupie około ½ kg opakowań. W 2021 roku państwa europejskie wygenerowały niemal 84 mln ton odpadów opakowaniowych, czyli o 24% więcej niż w 2010 roku¹. I chociaż współczynnik recyklingu odpadów z tej grupy nieustannie wzrasta, wciąż nie nadąża za danymi dotyczącymi ilości zużytych opakowań wytwarzanych w UE.

Wymogi dotyczące ponownego użycia

Aby ograniczyć ilość zużytych opakowań, nowe rozporządzenie wyznacza cele dotyczące ponownego użycia. Od 1 stycznia 2030 roku co najmniej 10% opakowań napojów alkoholowych i bezalkoholowych oferowanych przez dystrybutora końcowego będzie musiało spełniać warunek ponownego użycia (z wyłączeniem wina, mleka i łatwo psujących się napojów)².

Przedsiębiorcy korzystający z opakowań transportowych lub handlowych (palety, skrzynie, wiadra, kanistry), służących do transportu produktów na terenie UE (w tym również handlu elektronicznego), zobowiązani będą do zapewnienia, że co najmniej 40% wykorzystywanych opakowań będzie opakowaniami wielokrotnego użytku.

Ponadto firmy oferujące napoje i żywność na wynos będą musiały dążyć do tego, aby do 2030 roku 10% opakowań ich produktów było oferowanych w formatach nadających się do ponownego użycia. Dodatkowo konsumenci powyższych produktów, będą mogli bez żadnych dodatkowych opłat korzystać z własnych pojemników na zimne lub gorące napoje oraz gotową żywność³.

Wieczne chemikalia w opakowaniach

Według nowych wymogów nie będzie można wprowadzać do obrotu powyżej pewnego progu, opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, zawierających substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS). Związki te, nazywane potocznie „wiecznymi chemikaliami”, w naturalnych warunkach są odporne na rozkład, lecz jednocześnie kumulują się w środowisku naturalnym oraz w organizmach żywych (w tym również w organizmie człowieka¹).

Jak wynika z badań, substancje per- i polifluoroalkilowe powszechnie wykorzystywane do produkcji w produkcji opakowań do żywności, tkanin, kosmetyków czy artykułów gospodarstwa domowego, mogą szkodliwie wpływać na rozrodczość, uszkadzać wątrobę, powodować choroby tarczycy oraz mieć właściwości rakotwórcze i mutagenne.

Mniej niepotrzebnych i jednorazowych opakowań

Nowe przepisy nakładają również na producentów i importerów obowiązek minimalizacji masy i objętości opakowań. Dla opakowań zbiorczych, transportowych oraz dla handlu elektronicznego, maksymalny wskaźnik pustej przestrzeni będzie wynosił 50%.

Od 1 stycznia 2030 roku zakazane zostaną niektóre opakowania jednorazowe z tworzyw sztucznych. Wśród nich znalazły się m.in.: opakowania na nieprzetworzone świeże warzywa i owoce, opakowania na żywność i napoje napełniane i spożywane w kawiarniach i restauracjach, opakowania pojedynczych porcji niektórych produktów (np. przypraw, sosów, cukru, soli) oraz miniaturowe opakowania produktów kosmetycznych².

Systemy kaucyjne

Według nowych przepisów, do roku 2029 państwa członkowskie muszą zapewnić selektywną zbiórkę jednorazowych butelek plastikowych oraz puszek na poziomie co najmniej 90% rocznie. Aby ten cel osiągnąć konieczne jest stworzenie systemu kaucyjnego, który pozwoli zebrać z rynku wymaganą ilość powyższych odpadów.

Projektowane rozporządzenie przewiduje, że z wymogu utworzenia systemu kaucyjnego zwolnione będą te państwa członkowskie, w których selektywna zbiórka w 2026 r. przekroczy wskaźnik 80% i jednocześnie przedłożony zostanie plan działania, pozwalający zwiększyć powyższy wskaźnik do 90%.

Dalsze kroki

Aktualnie omawiane porozumienie Rady i Parlamentu Europejskiego zostanie przekazane do zatwierdzenia przedstawicielom państw członkowskich w Radzie i Komisji Środowiska w Parlamencie Europejskim. Po zatwierdzeniu przez obie instytucje i opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym, rozporządzenie zacznie obowiązywać 18 miesięcy po wejściu w życie.

Tekst: Amalia Gajec