Szkło poza systemem kaucyjnym - co się zmieniło?

W pierwszych miesiącach 2026 roku system kaucyjny w Polsce wszedł w nową fazę, nie tylko operacyjną, ale i legislacyjną. Opublikowana w Dzienniku Ustaw nowelizacja przepisów dotyczących gospodarki opakowaniami wprowadziła istotne korekty do pierwotnych założeń systemu. Jedna z nich ma szczególne znaczenie dla rynku napojów: dotyczy szklanych butelek wielokrotnego użytku. Nowe regulacje, które weszły w życie 18 lutego 2026, zmieniają podejście do tej frakcji opakowaniowej. Wbrew pierwotnej koncepcji, szkło zwrotne nie zostało objęte obowiązkowym, ogólnopolskim systemem kaucyjnym.

System, który już działa

Decyzja ustawodawcy wynika z faktu, że w przeciwieństwie do wielu innych opakowań po napojach, szkło wielorazowe w Polsce od lat funkcjonuje w dobrze zorganizowanych systemach zwrotu. Przede wszystkim w branży piwowarskiej, ale również w części segmentu napojów bezalkoholowych, modele depozytowe są integralną częścią łańcucha dostaw. Nowelizacja uznała tę specyfikę i wprowadziła możliwość funkcjonowania tych systemów poza centralnym systemem kaucyjnym.

Do końca 2028 roku przedsiębiorcy wprowadzający napoje w butelkach szklanych wielokrotnego użytku mogą samodzielnie decydować, czy chcą przystąpić do ogólnopolskiego systemu, czy kontynuować własne rozwiązania. Co istotne, ci, którzy już wcześniej prowadzili takie systemy, mogą robić to dalej, pod warunkiem zgłoszenia odpowiedniej informacji do ministra właściwego ds. klimatu.

To rozwiązanie daje branży czas i przestrzeń na adaptację. Z jednej strony utrzymuje stabilność istniejących modeli logistycznych, z drugiej – pozostawia otwartą drogę do ewentualnej integracji w przyszłości.

Więcej odpowiedzialności po stronie przedsiębiorców

Nowelizacja nie oznacza jednak pełnej dowolności. Przedsiębiorcy, którzy zdecydują się działać poza systemem ogólnopolskim, przejmują na siebie odpowiedzialność za osiąganie wymaganych poziomów selektywnego zbierania.

W praktyce oznacza to konieczność organizacji własnych systemów zbiórki, raportowania oraz spełniania wymogów ustawowych. Dodatkowo pojawia się obowiązek formalny – zgłoszenia takiego modelu działania do administracji publicznej w określonym terminie.

Istotną zmianą jest także ujednolicenie doświadczenia konsumenta. Sklepy oferujące napoje w butelkach zwrotnych będą zobowiązane do przyjmowania pustych opakowań i zwrotu kaucji bez konieczności okazania paragonu. To krok w stronę większej dostępności i wygody systemów zwrotu, niezależnie od tego, czy działają one w ramach systemu centralnego, czy indywidualnego.

Okres przejściowy, który zdecyduje o przyszłości

Horyzont czasowy wyznaczony na koniec 2028 roku nie jest przypadkowy. To de facto okres przejściowy, w którym rynek i regulator będą mogli ocenić efektywność dwóch równoległych modeli: systemu ogólnopolskiego oraz systemów indywidualnych dla szkła wielorazowego.

Dopiero na tej podstawie będzie można podjąć decyzję, czy i w jaki sposób integrować te rozwiązania w przyszłości.

Szkło jednorazowe – kolejny krok?

Równolegle do zmian dotyczących szkła wielorazowego coraz wyraźniej wybrzmiewa inna dyskusja: czy system kaucyjny w Polsce powinien objąć także szkło jednorazowe.

Dziś ta frakcja pozostaje poza systemem. Nie wynika to z braku znaczenia – przeciwnie, szkło jednorazowe stanowi istotny strumień odpadów opakowaniowych - ale z ograniczeń operacyjnych i technologicznych. System w obecnym kształcie został zaprojektowany wokół opakowań, które najłatwiej i najefektywniej zbierać w sposób zautomatyzowany, takich jak butelki PET czy puszki aluminiowe.

Jednocześnie presja regulacyjna i środowiskowa rośnie. Wyższe cele recyklingowe, potrzeba poprawy jakości surowca oraz doświadczenia innych rynków europejskich sprawiają, że temat rozszerzenia systemu o kolejne frakcje, w tym szkło jednorazowe, staje się coraz bardziej aktualny.

Z perspektywy operatora systemu kierunek ten jest uzasadniony, ale wymaga odpowiedniego tempa i przygotowania.

Jako Zwrotka jesteśmy zwolennikiem obejmowania systemem kaucyjnym jak najszerszego zakresu frakcji opakowaniowych, ponieważ zwiększa to efektywność selektywnej zbiórki i pozwala osiągać wyższe poziomy recyklingu. Jednocześnie rozszerzanie systemu powinno odbywać się w sposób odpowiedzialny i uzgodniony z producentami oraz handlem. Każda nowa frakcja oznacza dodatkowe wyzwania logistyczne, magazynowe i technologiczne - podkreśla Zygmunt Ochał - Wiceprezes Zwrotki.

Zdaniem ekspertów Zwrotki w pierwszej kolejności należy ustabilizować obecnie funkcjonujący system, który dynamicznie się rozwija i zwiększa skalę działania. Dopiero po osiągnięciu pełnej dojrzałości operacyjnej można przechodzić do kolejnych etapów jego rozszerzania.

Między ambicją a operacyjnością

Włączenie szkła jednorazowego do systemu kaucyjnego to nie tylko decyzja regulacyjna, ale przede wszystkim wyzwanie operacyjne. Szkło jest cięższe, bardziej wymagające w transporcie i magazynowaniu, a jego zbiórka w modelu automatycznym wymaga odpowiednich technologii i infrastruktury.

Nowelizacja przepisów dotyczących szkła wielorazowego pokazuje, że ustawodawca skłania się ku podejściu etapowemu, uwzględniającemu istniejące realia rynkowe i gotowość operacyjną systemu. Można się spodziewać, że podobna logika będzie towarzyszyć decyzjom dotyczącym kolejnych frakcji.

System kaucyjny to projekt długofalowy, który powinien być rozwijany ewolucyjnie, w oparciu o dane, doświadczenie rynkowe i dialog z uczestnikami rynku - podsumowuje Zygmunt Ochał.

tekst: Ewelina Gabryś - Krajowy System Kaucyjny Zwrotka S.A.